مکثی کوتاه بر طرح جدید توسعه پرورش ماهی و فرصتهای سرمایهگذاری سکتور خصوصی
نجیب الله
مقدمه
سکتور زراعت یکی از بخشهای مهم اقتصاد هر کشور بهشمار میرود. بر اساس معلومات موجود، میزان آبهای سطحی افغانستان حدود ۴۹٫۳۸ میلیارد متر مکعب و میزان آبهای زیرزمینی آن ۱۷٫۱ میلیارد متر مکعب میباشد که از این منابع آبی تنها حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد استفاده میشود. در عین زمان، افغانستان به تأمین مواد غذایی و بهخصوص پروتین نیاز دارد. پرورش ماهی نه تنها در تأمین مصؤنیت غذایی کمک میکند، بلکه راه مؤثری برای ایجاد اشتغال، افزایش عواید و رشد اقتصادی نیز بهشمار میرود. در افغانستان منابع طبیعی گسترده آبی مانند دریاها، بندها و جهیلها وجود دارد که شرایط مناسب را برای پرورش ماهی فراهم میسازد. اگر از این منابع بهگونه علمی و منظم استفاده شود، کشور میتواند در بخش تولید ماهی پیشرفت قابل ملاحظهای داشته باشد و تا حد زیاد از واردات بینیاز گردد. وزارت زراعت، آبیاری و مالداری امارت اسلامی افغانستان با درنظر داشت فرصتهای گسترده صنعت پرورش ماهی، طرحی را تحت عنوان «طرح توسعه پرورش ماهی و فرصتهای سرمایهگذاری سکتور خصوصی» ترتیب کرده و آن را جهت تأیید به کمیسیون اقتصادی ارائه نموده است. در اینجا میخواهیم درباره این طرح بهطور مختصر روشنی بیندازیم.
توسعه پرورش ماهی و فرصتهای سرمایهگذاری
طرح توسعه پرورش ماهی در اصل به این منظور تدوین یافته است که تولید ماهی در کشور افزایش یابد و سکتور مربوط به پرورش ماهی رشد و توسعه پیدا کند. هدف اساسی این طرح این است که تولید گوشت ماهی افزایش یابد، تولید چوچه هایماهی و مواد خوراکی آن گسترش پیدا نموده و برای پرورش ماهی سهولتهای تخنیکی مناسب فراهم گردد. علاوه بر این، در طرح یاد شده تلاش شده تا همکاری میان ادارات دولتی و سکتور خصوصی افزایش یابد تا سکتور پرورش ماهی بهصورت مشترک و منظم پیشرفت کند. در این طرح اهدافی چون استفاده مؤثر از آبهای سطحی کشور، افزایش تولیدات داخلی، گسترش تولید ماهی، افزایش عواید مردم، ایجاد فرصتهای کاری و تقویت اقتصاد ملی در نظر گرفته شده است. بر اساس این طرح باید از منابع موجود بهگونه بهتر استفاده شود تا صنعت پرورش ماهی در کشور توسعه یابد، کیفیت تولیدات داخلی افزایش پیدا کند و بهجای واردات خارجی، تولیدات داخلی بیشتر گردد. همچنان توسعه این صنعت در بهبود سطح زندگی هموطنان و تقویت رشد اقتصادی کشور نقش مهمی ایفا خواهد کرد.
افزایش تولید ماهی
یکی از اهداف مهم این طرح سرمایهگذاری در سکتور پرورش ماهی در کشور است تا سطح تولید گوشت ماهی افزایش یابد. بر اساس معلومات موجود، در حال حاضر میزان تولید سالانه گوشت ماهی در کشور حدود ۱۳ هزار متریک تُن گزارش شده است، در حالیکه بر اساس معیار جهانی، هر فرد باید در سال حداقل ۱۲ کیلوگرام گوشت ماهی مصرف کند. در این صورت، نیاز سالانه گوشت ماهی برای حدود چهل میلیون نفوس کشور حدود ۴۸۰ هزار متریک تُن میرسد تا نیازهای پروتینی بدن آنان تأمین گردد. اگر تنها ۳۰ درصد مردم توان خرید گوشت ماهی را داشته باشند، نیاز سالانه به حدود ۱۴۴ هزار متریک تُن خواهد رسید. از این مقدار، تنها حدود ۱۳ هزار متریک تُن در داخل کشور تولید میشود. این موضوع یک فرصت فوقالعاده برای سکتور خصوصی بهشمار میرود تا در این بخش سرمایهگذاری کند و با ایجاد فارمهای تولیدی ماهی، این میزان نیاز را تأمین نماید؛ امری که از یکسو باعث ایجاد کاریابی خواهد شد و از سوی دیگر در جلوگیری از خروج اسعار نیز کمک خواهد کرد. با عملیشدن این طرح انتظار میرود که تولید گوشت ماهی در کشور افزایش یافته و مردم بتوانند به اسانی و با قیمت مناسب به آن دسترسی پیدا کنند.
گسترش فارمها و مراکز تکثیر ماهی
ایجاد فارمها برای توسعه پرورش ماهی از اهمیت زیادی برخوردار است. بر اساس این طرح، شمار فارمهای تولیدی ماهی از ۳۸۵۰ فارم به ۱۰۵۵۰ فارم افزایش خواهد یافت. همچنان مراکز تکثیر ماهی نیز افزایش مییابد که در بخش تولید چوچه های ماهی نقش مهمی دارند. افزایش فارمهای تکثیری سبب خواهد شد تا نیاز چوچه های ماهی در داخل کشور تأمین گردد و از واردات آن از کشورهای خارجی جلوگیری شود.
فرصتهای کاریابی
سرمایهگذاری در سکتور پرورش ماهی از نگاه ایجاد فرصت های کاریابی نیز اهمیت زیادی دارد. بر اساس این طرح، پیشبینی میشود که برای حدود ۵۰ هزار نفر بهطور مستقیم و تا ۲۵۰ هزار نفر بهطور غیرمستقیم زمینه کار فراهم گردد. با توجه به اینکه این فارمها بیشتر در مناطق روستایی ایجاد خواهند شد، این امر سبب افزایش عواید مردم و کاهش فقر در آن مناطق خواهد شد. گسترش بیماریها در فارمهای ماهی یکی از مشکلات جدی است که به صاحبان فارمها زیان وارد میکند. در این طرح، برای حل این مشکل ایجاد مراکز خاص تشخیص بیماریهای ماهی در نظر گرفته شده است. از طریق این مراکز، بیماریهای ماهی بهگونه دقیق تشخیص شده و بهموقع تداوی خواهد شد. این اقدام میزان تلفات ماهیها را کاهش داده و سطح تولید را افزایش خواهد داد.
کاهش واردات و منافع اقتصادی
بر اساس احصائیهها، قیمت هر کیلو گوشت ماهی در بازارها ۱۵۰ افغانی است که قیمت هر متریک تُن آن ۱۵۰ هزار افغانی میشود. در نتیجه تطبیق این طرح، پس از پنج سال در کشور ۱۴۴ هزار متریک تُن گوشت ماهی و حدود ۱۲۷۶۰۰۰۰۰ بچهماهی تولید خواهد شد. از فروش گوشت ماهی حدود ۱۹ میلیارد و ۶۵۰ میلیون افغانی و از فروش چوچه هایماهیحدود ۱ میلیارد و ۲۰ میلیون و ۷۰۰ هزار افغانی بهدست خواهد آمد. افزایش تولید ماهی سبب خواهد شد که واردات گوشت ماهی، چوچه های ماهی و خوراک ماهی کاهش یابد. بر اساس این طرح پیشبینی میشود که واردات مربوط به ماهی تا ۹۰ درصد کاهش پیدا کند. این امر نه تنها به وضعیت اقتصادی کشور کمک خواهد کرد، بلکه بازار تولیدات داخلی را نیز تقویت خواهد نمود.
حفاظت از محیط زیست
فارمهای پرورش ماهی میتوانند در بخش حفاظت از منابع طبیعی نیز نقش مثبت ایفا کنند. زمانی که مردم در فارمها به پرورش ماهی بپردازند، وابستگی به شکار بیرویه و غیرمنظم ماهی از دریاها و جهیلها کاهش مییابد. این امر برای حفظ نسل ماهیان طبیعی و نگهداری توازن محیطزیست مفید تمام خواهد شد. در عین زمان، برای موفقیت پرورش ماهی آگاهی مردم و مهارتهای مسلکی از اهمیت زیادی برخوردار است. به همین دلیل، در این طرح فراهمسازی برنامههای آموزشی برای سکتور خصوصی و متشبثین نیز شامل گردیده است. از طریق این برنامهها، مردم روشهای جدید پرورش ماهی را فرا خواهند گرفت و خواهند توانست تا تولیدات خود را افزایش داده و معیاری بسازند.
اهداف طرح
استفاده مؤثر از آبهای سطحی در مناطق مختلف کشور بهمنظور ایجاد فارمهای پرورش ماهی، حمایت از تولیدات داخلی در صنعت پرورش ماهی و تقویت سکتور خصوصی، افزایش سطح تولید گوشت ماهی از نگاه کمی و کیفی جهت رسیدن به خودکفایی، حمایت از سکتور خصوصی و فراهمسازی تسهیلات لازم برای سرمایهگذاری در صنعت پرورش ماهی، افزایش سطح تولیدات داخلی گوشت ماهی و چوچه های ماهی، تأمین مصؤنیت غذایی و ایجاد فرصتهای کاری، تضمین حفاظت و نگهداری انواع بومی ماهی کشور، ایجاد و توسعه بازار پایدار برای تولیدات ماهی، فراهمسازی دسترسی مردم به گوشت سالم و باکیفیت ماهی و تولید خوراکهای معیاری برای ماهی آبهای سرد و گرم، از جمله اهداف این طرح سرمایهگذاری در سکتور ماهیپروری عنوان شده است. فعالیتهای این طرح برای مدت پنج سال در نظر گرفته شده است که پس از تصویب عالیقدر امیرالمؤمنین حفظهالله تعالی، وزارت زراعت، آبیاری و مالداری و سکتور خصوصی مطابق با پلان ترتیبشده، مسؤلیت تطبیق آن را به عهده خواهند داشت.
نتیجهگیری
پرورش ماهی از بخشهای مهم زراعت بهشمار میرود که میتواند در رشد اقتصادی کشور، افزایش عواید مردم و تأمین مصؤنیت غذایی نقش مهمی ایفا کند. در افغانستان منابع طبیعی آب مانند دریاها، جهیلها و ذخایر آبی وجود دارد که شرایط مناسبی را برای پرورش ماهی فراهم میسازد. اگر از این منابع بهگونه درست استفاده شود، تولید ماهی افزایش خواهد یافت و کشور از نظر تأمین گوشت ماهی تا حد زیادی به خودکفایی خواهد رسید. طرح توسعه پرورش ماهی تلاش میکند تا همکاری میان سکتور خصوصی و ادارات دولتی را افزایش دهد. از طریق این همکاری، فارمهای تولید ماهی افزایش مییابد، مراکز تکثیر ماهی ایجاد میشود و برای تشخیص بیماریهای ماهی مراکز خاص تأسیس خواهد شد. این اقدام نه تنها سطح تولید ماهی را افزایش میدهد، بلکه از گسترش بیماریها نیز جلوگیری کرده و میزان تلفات ماهیها را کاهش خواهد داد. همچنان فارمهای پرورش ماهی برای مردم زمینه کاری فراهم خواهد کرد. از سوی دیگر، ایجاد فارمهای ماهی سبب خواهد شد که از شکار بیرویه ماهی در دریاها و جهیلهای طبیعی جلوگیری شود و در بخش حفاظت از محیطزیست نیز تأثیر مثبت داشته باشد. از طریق آموزشهای علمی و مدیریت مناسب، تولید ماهی معیاری خواهد شد و مردم به گوشت صحی و باکیفیت ماهی بهگونه آسان دسترسی پیدا خواهند کرد. در مجموع، طرح توسعه پرورش ماهی میتواند در بخشهای اقتصاد کشور، مصؤنیت غذایی و ایجاد اشتغال برای مردم تغییرات مهمی ایجاد کند. اگر این طرح بهگونه درست عملی گردد، افغانستان در بخش تولید ماهی پیشرفت قابل ملاحظهای به دست خواهد آورد.