مروری گذرا بر مسوده پالیسی ملی انکشاف زراعت و مالداری
نجیب الله
مقدمه
پالیسی ، مجموعه تصامیم، اصول، مقررات و دستورالعملهایی است که توسط دولتها یا سازمانها برای هدایت عملکردها و رسیدن به اهداف مشخص اتخاذ میشود. امارت اسلامی افغانستان برای توسعه سکتور زراعت، آبیاری و مالداری در کشور و مساعد نمودن زمینه کار به هموطنان تلاش دارد تا سطح محصولات زراعتی و مالداری در کشور را بلند ببرد. به همین هدف پالیسی ملی انکشاف سکتور زراعت و مالداری را تدوین نموده است. این پالیسی در جلسه نوبتی کمیسیون اقتصادی که به ریاست محترم ملا عبدالغنی برادر آخند، معاون اقتصادی ریاستالوزراء، به تاریخ ۲۱ دلو ۱۴۰۴ خورشیدی در قصر مرمرین برگزار شده بود تأیید گردید. سکتور زراعت و مالداری یکی از اساسیترین ارکان اقتصاد افغانستان به شمار میرود که بخش اعظم نفوس کشور به گونه مستقیم یا غیرمستقیم به آن وابسته است. پالیسی ملی انکشاف سکتور زراعت و مالداری با درک چالشهای موجود و فرصتهای بالقوه، چارچوبی جامع برای رشد پایدار، افزایش تولید، بهبود کیفیت محصولات و ارتقای ظرفیتهای تخنیکی و اساسی ارائه نموده است. میکانیزهسازی سکتور زراعت و مالداری، توسعه سیستمهای تحقیقی و ترویجی زراعت، آبیاری و مالداری، مدیریت سیستمهای آبیاری، حمایت از سرمایهگذاری در بخشهای زراعت، آبیاری و مالداری و دسترسی مردم به محصولات باکیفیت زراعتی و حیوانی از اهداف اساسی این پالیسی بهشمار میرود. در اینجا به مسوده این پالیسی بهگونه مختصر نگاهی میاندازیم.
معرفی مسوده پالیسی ملی انکشاف زراعت و مالداری
پالیسی ملی انکشاف سکتور زراعت و مالداری بر مبنی هدایت شفاهی عالیقدر امیرالمؤمنین حفظهالله مطابق مکتوب شماره (۷۳) مؤرخ ۲۵/۱۱/۱۴۴۵ هـ.ق مقام ریاست الوزراء امارت اسلامی افغانستان، به منظور انکشاف سکتور زراعت و مالداری طرح و ترتیب شده است. این پالیسی بهمنظور تقویت و انکشاف برنامههای تحقیقاتی، ارائه خدمات ترویجی مناسب و مؤثر برای دهقانان، مالداران و سکتور خصوصی، افزایش تولیدات محصولات زراعتی و حیوانی از نظر کمی و کیفی، بازاریابی محصولات زراعتی و حیوانی، مدیریت و توسعه آبیاری، مدیریت و انکشاف منابع طبیعی، سازگاری سکتور زراعت و مالداری با تغییر اقلیم و میکانیزه ساختن این سکتور با در نظر داشت شرایط عینی کشور، تدوین گردیده است. در این پالیسی اقدامات مشخص گنجانیده شده که انجام آن منجر به تحقق اهداف و مقاصد این پالیسی میگردد. این پالیسی تلاش دارد تا با رویکردی استراتیژیک، سکتور زراعت و مالداری را از شیوههای سنتی به سمت سیستمهای عصری و پایدار سوق دهد. پالیسی ملی انکشاف سکتور زراعت و مالداری با رویکردی جامع، تلاش نموده است تا با شناسایی چالشها و فرصتها، مسیر تحول ساختاری این سکتور را هموار سازد. این پالیسی نه تنها به افزایش تولید توجه دارد، بلکه ابعاد محیطزیستی، تخنیکی، نهادی و انسانی را نیز در نظر گرفته است. «پالیسی ملی انکشاف سکتور زراعت و مالداری» به عنوان یک سند مهم تلاش نموده است نقشه راهی برای عبور از زراعت سنتی به سوی زراعت عصری، پایدار و تجارتی ترسیم نماید.
چارچوب مفهومی و استراتیژیک پالیسی
این پالیسی با دیدگاه انکشاف متوازن و توسعه پایدار سکتور زراعت و مالداری و تأمین امنیت و مصؤنیت غذایی تدوین شده و بر اصولی چون تعهد، شفافیت، حمایت یکسان، رعایت ارزشهای اسلامی و ملی، حفاظت از محیط زیست و تقویت همکاری میان دولت، سکتور خصوصی و جوامع محلی استوار است. اهداف بزرگ آن شامل توسعه و انکشاف سیستمهای تحقیقی و ترویجی مؤثر زراعت، آبیاری و مالداری؛ مدیریت و انکشاف آبیاری، تنظیم منابع طبیعی و سازگاری با اثرات تغییر اقلیم؛ حمایت از سرمایهگذاری داخلی و خارجی در بخشهای زراعت، آبیاری و مالداری؛ میکانیزه ساختن سکتور زراعت و مالداری؛ دسترسی مردم به محصولات زراعتی و حیوانی از نظر کمی و کیفی در کشور است. این رویکرد نشان میدهد که پالیسی صرفاً بر افزایش تولید تمرکز ندارد، بلکه زنجیره کامل ارزش از تحقیق تا بازار را در بر میگیرد.
تحلیل وضعیت: واقعیتها و ظرفیتها
بر اساس تحلیل ارائهشده در سند، افغانستان از لحاظ منابع طبیعی، تنوع اقلیمی، نیروی کار جوان و زمینهای وسیع دارای ظرفیتهای قابل ملاحظه است. وجود بیش از ۳۹ میلیون هکتار اراضی، تولید رو به رشد برخی محصولات چون گندم، میوهجات، سبزیجات و نباتات طبی، و دستیابی به حدود ۸۰ درصد خودکفایی در گوشت مرغ، نشانههایی از ظرفیت بالفعل کشور است. در این حال، چالشهای ساختاری همچون: تداوم روشهای سنتی کشت و مالداری، کمبود سیستمهای آبیاری معیاری، ضعف تحقیقات بنیادی و کاربردی، نبود زیربناهای پروسس و بستهبندی،کمبود مارکیتهای منظم و رقابت نابرابر با محصولات وارداتی،تأثیرات تغییر اقلیم و خشکسالیهای متواتر باعث شده است که تولید داخلی پاسخگوی نیاز کشور نباشد و وابستگی به واردات ادامه یابد.
شرح پالیسی
پالیسی ملی انکشاف سکتور زراعت و مالداری بهمنظور ارتقای پایدار این سکتور از طریق تقویت تحقیق و نوآوری، بهبود خدمات ترویجی، افزایش کمی و کیفی تولیدات، توسعه بازار، مدیریت مؤثر منابع آب و منابع طبیعی، سازگاری با تغییر اقلیم و میکانیزهسازی فعالیتها با در نظر گرفتن شرایط عینی کشور، تدوین گردیده است. در این پالیسی اقدامات مشخص گنجانیده شده که انجام آن منجر به تحقق اهداف و مقاصد این پالیسی شده و در نتیجه دیدگاه عمومی پالیسی دستیافتنی میگردد.
تأکید بر تحقیق و اصلاح نباتات
تمرکز بر اصلاح نباتات، سروی خاک، حفظ منابع جنتیکی و کنترول امراض و آفات، پایه علمی توسعه زراعت را تقویت میکند. معرفی ورایتی های مقاوم و پُرحاصل و توسعه سیستم معلوماتی خاک میتواند بهرهوری را به شکل قابل ملاحظه افزایش دهد.
تقویت خدمات ترویجی و نگاه جامع به زنجیره ارزش و بازار
توسعه واحدهای ترویجی در سطح ولسوالیها و آموزش دهقانان و مالداران، پل ارتباطی میان تحقیق و عمل را تقویت میکند. کاهش ضایعات پس از برداشت و معرفی بدیلهای مشروع کشت از نکات مهم اجتماعی این بخش است. توسعه زیربناهای بازار، ایجاد برند ملی، رعایت معیارهای بینالمللی، ایجاد بانک زراعتی و حمایتهای مالی، نشاندهنده درک اهمیت بازار در توسعه پایدار است.
توجه به منابع طبیعی و استفاده مؤثر از زمینهای امارتی
حفاظت از جنگلات، علفچرها، ساحات حفاظتشده و مدیریت پایدار منابع طبیعی، رویکردی هماهنگ با توسعه پایدار و سازگاری با تغییر اقلیم است. ایجاد چارچوب حقوقی برای استفاده از زمینهای بکر و جلوگیری از غصب زمین، میتواند زمینه سرمایهگذاری و توسعه زراعت تجارتی را فراهم سازد.
مدیریت و توسعه آبیاری
تحت آب قرار دادن زمینهای زراعتی (بکر و بایر)؛ ایجاد و انکشاف بندها و انهار به همکاری ادارات ذیربط و سکتور خصوصی؛ احیا، ایجاد، توسعه و تنظیم شبکههای عمومی و فرعی آبیاری به سطح کشور؛ احیا، ایجاد، توسعه و تنظیم شبکه زهکشی و اصلاح زمین؛ احیا، ایجاد، توسعه و تنظیم آب در مزرعه جهت صرفهجویی و تنظیم منابع آبی کشور؛ طرح و تطبیق برنامههای مؤثر جهت جذب آبهای باران و برف؛ تقویت ساختارها و چارچوبهای حقوقی و تصفیه نمودن فاضلاب به آب پاک برای آبیاری اقداماتی اند که در این پالیسی در زمینه مدیریت آب در نظر گرفته شده اند.
میکانیزه سازی زراعت و مالداری
میکانیزهسازی زراعت و مالداری در افغانستان یک ضرورت مهم برای افزایش تولید، بهبود کیفیت محصولات، کاهش وابستگی به واردات و ایجاد فرصتهای اقتصادی پایدار به شمار میرود. اقدامات عملی که در این پالیسی گنجانیده شده قرارذیل اند: فراهمآوری زمینه حمایتهای مالی برای دهقانان و مالداران کشور، حمایت و تشویق سکتور خصوصی جهت سرمایهگذاری در قسمت ماشینری سکتور زراعت و مالداری، افزایش ظرفیت ماشینری موجود و ارائه خدمات ماشینری در سراسر کشور، تقویت و توسعه استیشنهای میکانیزه زراعتی و مالداری، ترویج زراعت و مالداری ماشینری عصری برای جایگزینی زراعت و مالداری عنعنوی، آموزش دهقانان و مالداران با روشهای نوین جهت بهرهبرداری از ماشینآلات، فراهمآوری زمینه همکاریهای ملی و بینالمللی جهت میکانیزهسازی سکتور زراعت و مالداری، اصلاح زمینهای ناهموار به زمینهای قابل کشت با استفاده از ماشینآلات وایجاد فارمهای تولید و پرورش با در نظر داشت ستندرد و معیارهای تعیینشده کشور.
اهمیت اقتصادی و اجتماعی پالیسی ملی انکشاف زراعتی و مالداری
این پالیسی میتواند منجر به حرکت به سوی خودکفایی غذایی، ایجاد اشتغال گسترده روستایی و افزایش صادرات و عواید اسعاری گردد که در نتیجه کاهش کمبود گندم، افزایش تولید نباتات روغنی و محصولات لبنی میتواند وابستگی به واردات را کاهش دهد. تقویت باغداری، نباتات طبی، مالداری و صنایع پروسس، فرصتهای کاری مستقیم و غیرمستقیم ایجاد میکند. و محصولاتی چون زعفران، جلغوزه، میوهجات خشک و تازه و برخی نباتات صنعتی که ظرفیت بلند آوردن اسعار خارجی دارد میتواند به ثبات پول کشور مفید باشد.
نتیجهگیری
پالیسی ملی انکشاف سکتور زراعت و مالداری یک سند جامع، علمی و آینده محور است که تلاش دارد افغانستان را از زراعت عنعنوی به زراعت عصری، پایدار و تجارتی راهنمایی سازد. این پالیسی با تمرکز بر تحقیق، ترویج، افزایش تولید، توسعه بازار، مدیریت منابع طبیعی و اصلاح ساختارهای حقوقی زمین، یک نقشه راه روشن برای تحول اقتصادی کشور ارائه میکند. با این حال، موفقیت آن وابسته به تطبیق عملی، تأمین منابع، تقویت ظرفیت نهادی، مشارکت فعال سکتور خصوصی و همکاری جامعه دهقانی و مالداری است. اگر این عناصر بهصورت هماهنگ و هدفمند عملی گردد، میتوان امید داشت که افغانستان در مسیر خودکفایی غذایی، کاهش فقر، ایجاد کاریابی پایدار و رشد اقتصادی متوازن گامهای مؤثر بردارد.