ارزش باغداری در اقتصاد ملی کشور

 

نویسنده: فضل ولی شیرانی

مقدمه

سکتور زراعت یکی از بخش های کلیدی برای رشد و توسعه اقتصادی بوده و یکی از اساسی ترین منبع عواید در کشور به حساب میرود. زیرا یک بر چهارم حصۀ کل تولیدات ناخالص داخلی را تشکیل و اضافه تر از ۵۰ فیصد مردم کشور در این بخش اشتغال دارند. زراعت در اقتصاد افغانستان اهمیت بسزای دارد. این سکتور یکی از توانا ترین بخش های اقتصاد کشور و تأمین کنندۀ اصلی معیشت یا امرار حیات مردم می باشد. تا زمانی که موانع رشد و توسعه و چالش های فرا راه بخش زراعت از میان برداشته نه شود، سایر عرصه ها به شکوفایی و توسعه نایل نخواهد شد. زراعت از آن جمله باغداری در زندگی انسانها اهمیت بسزای خود را دارد. درختان و جنگلات در تصفیه هوا و در توازن نگهداشتن اتموسفیر زمین رول زیاد دارد که ضرورت حیاتی انسان به شمار میرود نه تنها انسان بلکه تمام موجودات روی زمین به آن ضرورت دارد. حاصلات باغداری (میوه جات) در تغذیه و سلامت انسان اهمیت مهم دارد و این همه محصولات نتایج احداث باغها و جنگلات است، پس باید در حفظ و وسعت بخشیدن این بخش مهم کوشید. با درک اهمیت زراعت به ویژه باغداری امارت اسلامی افغانستان، باز سازی و ایجاد شبکه های آب رسانی را جهت آبیاری زمین های بایر و بر گرداندن آن را به زمین های زراعتی، همچنان توزیع آب آشامیدنی را به شکل متوازن در تمامی ولایات کشور نظر به نیاز در اولویت برنامه های کاری خود قرار داده و بی درنگ در پی آن است تا از طریق سکتور زراعت باالخصوص باغداری به رشد، توسعه و ثبات پایدار اقتصادی در کشور ممد واقع شود و از این طریق به ثبات اقتصادی رسیده و خدماتی را برای مردم رنجدیده کشور عزیز مان انجام داده باشد. در نوشته حاضر پیرامون اهمیت باغداری، وضعیت باغداری در افغانستان و ارزش اقتصادی باغداری را به رشته تحریر در آورده ایم.

اهمیت باغداری

هر چند باغداری احتمالاً اصطلاح نسبتأ تازه است و برای اولین بار در قرن ۱۷ هم در نوشته ها به نظر رسید. باغداری با تاریخ بشریت همگام می شمارند. باغداری علم شناخت پرورش و تولید میوه جات، سبزی جات و نباتات زینتی می باشد و از مزرعه داری جدا است. اکنون زراعت در همه جا به تکنالوژی پرورش نباتات و حیوانات اطلاق می شود. باغدرای به مفهوم امروزی خود آن قسمت از زراعت نباتات است که به حاصلات باغ نسبت داده می شود. در حالیکه اگرانومی یعنی علم نباتات به محصولات مزرعه غله جات و جنگلداری و درختان جنگلی و حاصلات و اثرات آن مربوط است. بسیاری از محصولات باغداری تازه مورد استفاده قرار میگرد که در مقابل تولیدات جنگل و همچنان اگرانومی اکثرأ خشک به مصرف میرسد. سروکاری باغداری با نباتات است که به شکل تشکیلی (زود رس) زرع می شوند و ارزش و عاید را دارا می باشد. بــــه این معنی که در ساحـه کم کشت شـده و عاید زیاد دارد، بر عکس نباتات مزروعی در ساحه زیاد زرع شده و عاید آن نظر به نباتات باغداری کم می باشد. افغانستان یک کشور زراعتی است که در این کشور بیش از ۵۰ در صد مردم به زراعت مشغول می باشد. با توجه به اینکه باغداری در اقتصادی ملی کشور سهم مهم دارد، یک سکتور مهم زراعت نیز بشمار می رود. همچنان ارزش غذایی محصولات باغداری نیز از اهمیت برخوردار است. از نظر مردم عادی ارزش غذاها فقط در کالوری موجود است. ولی بدن انسان، علاوه بر انرژی، نیاز به مقادیر معینی پروتین و انواع ویتامین ها دارد و به این دلیل متخصصین تغذیه همان‌طور که به رسانیدن اندازه لازم کالوری به بدن اهمیـت می دهند ، متعادل بودن غذا را نیز مهم می دانند. مشکل تغذیه نادرست در کشور های توسعه نیافته شاید مهم ترین مشکلی باشد که مردم با آن روبرو هستند. در چنین کشورها به دلیل پائین بودن سطح زندگی، به طور معمولی مهم ترین قسمت ازغذا مردم را غله جات تشکل میدهد. افراد این کشور ها در غذاهای خود ، به ندرت از گوشت و محصولات باغداری استفاده می کند، بخاطریکه قیمت آن ها نسبت به غله جات بلند است. از این رو مشخص می شود که محصولات به دست آمده از باغداری دارای ارزش اقتصادی بوده و برای زندگی انسان نیز بسیار مهم و ضروری است. امروزه در ولایات مختلف افغانستان باغ های مثمر گوناگون ایجاد شده است. از این میان می توان به باغ های انار قندهار، سیب وردگ، انگور شمال و انجیر زابل اشاره کرد. به همین ترتیب در برخی ولایات دیگر نیز باغ های مثمر وجود دارد و سالانه صدها تن میوه از این باغ ها به دست می آید. اما کار برای توسعه باغداری طوری که لازم بود انجام نشده است. ما میخواهیم طور ذیل به وضعیت باغداری افغانستان اشاره کرد.

وضعیت باغداری در افغانستان

باغداری در افغانستان عمدتاً سنتی و به شکل ابتدایی بود، اما بعدها در این زمینه پیشرفت هایی صورت گرفت. مردم در سابق باغداری را به قسم محلی پیش می بردند. تخم میوه جات را در جایکه باغ احداث میکردند، کشت و بعدا این تخم ها رشد کرده به درخت میوه تبدیل می شد. فاصله بین درختان مراعات نه می شد و همچنان شاخه بری و برای اصلاح تخم های میوجات پیوند صورت نمی گرفت. حاصلات که بدست می آوردند بسیار ناچیز و به کیفیت پاین بود. برای مبارزه با آفات زراعتی هیچ دارو و اقدامات دیگری وجود نداشت و به همین دلیل بود که بیشتر محصولات باغ بر اثر این آفات از بین می رفت. در زمینه باید گفت درختان‌یکه باغداران به منظور احداث باغ غرس می نمودند بعد از گذشت زمان درختان شکل جنگلی را به خود گرفته و شاخه های آنها به هر طرف که میرفت از آن جلوگیری بعمل نمی آید. برای انتقال میوجات نه وسایل ترانسپورتی وجود داشت ونه هم برای فروش مارکیت بود. نواقص که در باغات سابقه وجود داشته اینکه مردم باغدار و یا کسانیکه به احداث باغ های مثمر و یا غیر مثمر می پرداختند فاصله بین درختان و یا نهال ها مراعات نمی کردند که درنتیجه نهال یا درخت از زمین استفاده دست کرده نمی توانست. درختان همیشه با آفات و امراض همراه بودند، انتقال امراض از یک درخت به درخت دیگر و از یک باغ به باغ دیگر بسیار به آسانی صورت میگرفت .

با گذشت زمان و توسعه زراعت در جهان، پیشرفت هایی در زمینه باغداری در افغانستان نیز صورت گرفت. داروهای آفات و بیماری های زراعتی، درختان اصلاح شده مثمر، ترانسپورت برای حمل فراورده های باغداری و مارکیت برای این محصولات در داخل و خارج از کشور ایجاد شد. در سیستم امروزی اولأ نهال باغ در قوریه کشت گردیده، مورد تربیه و پیوند قرار گرفته و بعداً در جاییکه به منظور غرس آن آماده شده و فاصله های که نظر به نوعیت نهال یا درخت فرق می کند، مد نظر ګرفته و به ترتیب نهال شانی می گردد. در ولایات افغانستان از نگاه اقلیم و اراضی درختانیکه نتیجه بهتر میدهد آنرا برای پرورش و باغ داری انتخاب مینماید. در حال حاضر باغداری در افغانستان تا حدودی توسعه یافته و باغ های مثمر در بسیاری از ولایات احداث شده و هنوز هم در حال توسعه است. میخواهیم در مورد ارزش اقتصادی باغداری و اینکه چقدر این بخش به ثبات اقتصاد کمک می کند، صحبت نمایم.

ارزش اقتصادی باغداری

ارزش اقتصادی باغداری به همه واضع وروشن است ولی چند نکته را باید تذکر داد و آن اینکه باغداری یک شغل پر محصول و پر عاید است.کار و مصرف کم ولی محصول وعاید زیاد دارد. از پژوهش های که پژوهشګران انجام داده اند ثابت شده که حاصلات باغداری ۱۲-۸ برابر زیاتر از حبوبات و غله جات است. عملیات زراعتی در باغداری آسانتر و کم مصرفتر است. میوه تازه مهمترین صادرات ممالک زراعتی را تشکیل میدهد. در دنیای امروزی صادرات ماشین توسعه اقتصادی کشورها را به حرکت در می آورد و هر چند که اقتصاد یک کشور رشد بیشتری داشته باشد، به همان انداز در سطح بین المللی نیرو رقابتی آن بیشتر و بیشتر می گردد و بخش اعظم از تجارت بین المللی را به خود اختصاص می دهد. در افغانستان از اول ماه حمل سال ۱۴۰۲ خورشیدی میزان صادرات افغانستان به ۵. ۴۹ میلیارد افغانی رسیده بود. محصولات صادر شده از افغانستان در پنج ماهه اول همین سال ۵. ۹۶ درصد به پاکستان، هند، ازبیکستان، تاجیکستان، ایران، متحده عربی امارات ، چین، ترکیه، قزاقستان، عراق و بقیه ۳.۵ درصد محصولات به کشورهای دیگر جهان صادر شده بود. محصولاتی که ۶۰ درصد کل صادرات را تشکیل می داد، بخش اعظم آن میوجات بود. همچنان سکتور زراعت به ویژه محصولات باغداری در رشد تولید ناخالص ملی نیز سهم بیشتری دارد. زراعت بیشترین سهم را در ایجاد فرصت های کاری در افغانستان داشته است. با توجه به اینکه سهم بخش زراعت بالخصوص باغداری در میزان فرصت های کاری در کشور کاهش یافته، اما هنوز هم بیش از دو سوم جمعیت در این سکتور مشغول به کار هستند. دیگر اینکه گزراشهای وجود دارد که حدود ۸۰% از جمعیت کشور در روستا زندگی می‌کنند که زیاتر این افراد از طریق فعالیتهای زراعتی و باغداری امرار معاش می کنند. با توجه به این دو آمار می توان نتیجه گرفت که زراعت بخصوص باغداری تاکنون نقش بارزی را در اقتصاد افغانستان بازی می کند.

نتیجه گیری

میوه جات و سبزیجات که بخش مهم باغداری را تشکیل داده در اقتصاد ملی کشور رول ارزنده را بازی می کند. درختان مثمر در افغانستان به پیمانه وسیع پرورش می یافت. قبل از جنگ ها در ۱۴۳هزار هکتار زمین باغ های مثمر بوده و تولیدات سالانه این باغ ها به ۹۲۰ هزار تن بالغ می شد. ولی در اثر جنگ ها و اشغال زراعت افغانستان خصوصاً جنگلات و باغداری این کشور بیشترین صدمات رامتحمل گردید، تولیدات و محصولات باغداری کاهش یافت. د سراسری کشور باغ های مثمر در اثر جنگ ها از بین رفته و یا قسماً تخریب گردید. قسمیکه میگویند اقتصاد یک مملکت بالای زراعت و باغداری استوار است و از این لحاظ گفته می شود که اقتصاد این کشور سخت صدمه دیده که جبران آن خیلی ها مشکل می باشد. بناءً امروز نیاز به احیأ و بازسازی سیستم باغداری در افغانستان ضرورت است که باغداران بتوانند تولیدات و محصولات از دست رفته خود را دوباره بدست آورند. با حاکمیت امارت اسلامی و تامین امنیت سرتاسری در افغانستان زمینه احداث باغهای مثمر و غیر مثمر مساعد گردیده که امیدواری خوبی برای آینده ما به حساب می آید. با پیشرفت باغداری در افغانستان از یک سو سرسبزی وشگوفایی محیط زیست به میان می آید و از طرف دیگر در رشد اقتصاد ملی کشور نقش مثبت را بازی خواهد کرد. امارت اسلامی پروژه های زیربنایی بزرگی را در سطح کشور برای پیشرفت سکتور زراعت آغاز کرده است. از این پروژه ها می توان به بندها ابی در کشور، باسازی شاهراه ها، راه اندازی نمایشګاه ها، احداث کانال ها و تلاش برای مکانیزه سازی زراعت اشاره کرد. با تکمیل این پروژه ها زراعت به ویژه باغداری کشور بهبود و همچنان عواید باغداران افزایش و سطح بیکاری کاهش خواهد یافت.